In de zomer van 2012 schreef ik voor het Cultureel Supplement in NRC Handelsblad een artikel over de kunst van het verhalen vertellen in hiphop, waarvoor ik sprak met veteraan Nas (39) uit New York en grote belofte Kendrick Lamar (25) uit Los Angeles, over empathie, maatschappelijke verantwoordelijkheid en het belang van een goede eerste zin.

Nu ze beiden weer optreden in Nederland, zet ik het op mijn blog. Bij deze, dus.

Rapper Nasir ‘Nas’ Jones (38) uit New York is een van de voornaamste hiphopveteranen. Kendrick Lamar (25) uit Los Angeles is een van de boeiendste nieuwe namen aan het hiphopfront. Beide rappers blinken uit in hiphop als verhalende kunstvorm, ze benaderen hun raps regelmatig als een romancier.

Nas is de meester van de moderne, verhalende hiphop. In zijn inmiddels ruim twee decennia omvattende oeuvre, wemelt het van de nummers waarin de rapper in drie, vier minuten een ijzersterk, puntig verhaaltje vertelt. Soms betreft het slim uitgewerkte concepten, zoals in Rewind, waarin hij de omgekeerde verhaalstructuur van de film Memento ingenieus toepast, en I Gave You Power, dat hij rapt vanuit het perspectief van een pistool.

Maar vaker draait het bij Nas niet zozeer om het concept maar om de gelaagde romantechnieken waarmee hij zijn verhalen vertelt. Een goed voorbeeld is het nummer Accident Murderers van zijn zijn deze week verschenen Life Is Good; een van de sterkste albums van dit jaar tot nu toe. Het is een nummer van Nas met collega Rick Ross over jonge gangsters die per ongeluk een onschuldige omstander doodschieten en daar crimineel krediet mee trachten op te bouwen.

De eerste zin van het nummer is: ‘You cocked back, you thought you had it planned.’ De luisteraar zit direct in de actie; Nas spreekt een karakter aan dat de haan van een vuurwapen spande en ‘dacht’ dat hij alles goed had voorbereid. Het is direct een explosieve situatie, inclusief de suggestie dat het helemaal fout zal gaan, en we hebben er nog maar negen woorden opzitten.

Er worden in rapteksten vaker vuurwapens op scherp gezet en dat gaat ook regelmatig mis, maar in veel gevallen betreft dat een wat lukrake verzameling van situatieschetsen en opschepperij. Alleen de grote vertellers uit de hiphopcultuur – voorbeelden zijn ook wijlen The Notorious B.I.G, pionier Slick Rick, Ghostface Killah van Wu-Tang Clan, Ice Cube, Eminem en Action Bronson – weten hun informatie te doseren, een spanningsboog te creëren en de luisteraar in hun verhaal mee te slepen.

Voor Nas  is het schrijven van een rap een secuur proces vertelt hij eind juni in zijn kleedkamer in de Melkweg in Amsterdam, vlak voor een optreden. Hij draagt een grote zonnebril en zit onderuitgezakt op een bank, met zijn voeten op een stoel voor hem, omringd door zijn entourage. ‘Het is soms eenvoudig om te redigeren,’ zegt Nas op luie toon, ‘en soms laat ik ruimtes in de tekst open die ik later met iets nieuws invul.’ Die eerste zin is cruciaal, zegt de rapper uit Queens, New York. Nas: ‘Verhalen vertellen is een van de belangrijkste onderdelen van rap en je wilt de luisteraar grijpen vanaf het eerste woord.’

In het verhaal van Accident Murderers maakt Nas zowel van de schutters als het dodelijke slachtoffer mannen van vlees en bloed. Hij vertelt dat de schutter goed kon opschieten met de man die hij per ongeluk vermoord. En zoomt in op details; zoals de tandenstoker die een van de mannen altijd uit zijn mondhoek laat bungelen, terwijl hij één wenkbrauw optrekt. Nas vult dergelijke verhaaltechnieken aan met prachtige poëtische details; zo stipt hij in single Nasty van zijn nieuwe album kort Louis XIII aan om zijn status te benadrukken. In één moeite door een verwijzing naar een duur cognacmerk, naar het luxe leven van de Franse koning en naar de opvallend lange regeerduur van deze vorst.

‘Soms zie ik een scène helemaal voor me,’ vertelt de ervaren rapper, ‘en soms schrijf ik wat er maar in mijn hoofd opkomt, gaat het meer op gevoel en hoor ik hoe het klinkt wanneer ik het uitspreek. Ik verzamel elke dag en overal waar ik kom opvallende dingen die ik zie en hoor en probeer in mijn teksten zo helder en beschrijvend mogelijk te zijn.’

In de laatste verse van Accident Murderers roept Nas sympathie op voor de slachtoffers. Zoals zijn vriend voor wie hij ter herinnering een joint rookt en wodka op het beton laat lopen; een hiphopritueel waarin de drank ‘gedeeld’ wordt met de overledene. Nas roept ook de beautiful sister in herinnering die nooit thuiskwam omdat ze in haar hoofd werd geschoten; een specifiek slachtoffer naar wie hij in de verhalende klassieker One Love op zijn debuutalbum Illmatic uit 1994 ook al verwijst als ‘de nicht van Jerome’.

Dan schakelt zijn focus naar de schutters die en vraagt ze wie ze proberen te imponeren. De rapveteraan twijfelt aan hun inzicht en vertelt dat hij de schutters al kent sinds ze baby’s zijn; dat hij speels met ze worstelde en ze zag opgroeien tot koelbloedige, roekeloze kleine gangsters die moorden en voor niemand respect hebben. Door die achtergrond te benoemen, geeft Nas ook de mensen die hij in zijn tekst flink aanpakt een hart, een verleden en een mate van onschuld.

Nas hoopt met zijn empathische manier van vertellen, de schutters te bereiken. In de balans tussen kunst en maatschappelijke verantwoordelijkheid, is dat laatste op dit punt in zijn carrière in zijn werk even belangrijk geworden, vertelt hij. ‘Die jongens hebben niet iets in hun geest dat ze vertelt dat ze moeten kalmeren. Ze hebben de wil erbij te horen en wanneer mensen bang voor je zijn omdat je krankzinnig bent, voelt dat als macht. Maar het is een vorm van macht die je misbruikt omdat onschuldige mensen vernietigd worden. Ik hoop dat ze betere beslissingen gaan nemen.’

Ook Kendrick Lamar is een rapper die in zijn raps bekende problematiek een gezicht geeft. Lamar is een rapper uit Compton, de bakermat van de gangsta rap. Hij keek op zijn vijfde naar clips van Dr. Dre en Snoop Dogg waarin de hiphopcultuur van Los Angeles breed werd uitgemeten, van lowriderauto’s tot gangkleuren tot schaars geklede vrouwen. Nu is Lamar na onder anderen Snoop Dogg, Eminem, 50 Cent en The Game, de nieuwste rapper die Dr. Dre onder zijn hoede heeft genomen.

‘Mijn ouders waren jong en ze draaiden thuis niets anders dan westkustrap,’ vertelt Lamar in zijn kleedkamer in De Melkweg, een dag voordat Nas daar optreedt. ‘Ze steunden me in mijn keuze voor muziek omdat het iets constructiefs was. Het was eenvoudig om door het straatleven opgeslokt te worden. Met muziek had ik iets om handen.’ Lamer is inmiddels succesvol soloartiest en spreekbuis voor hiphopcrew Black Hippy, met rappers Jay Rock, Ab-Soul en Schoolboy Q, die de westkustrap opnieuw definieert.

Lamar is geen opschepper maar een introverte twintiger die de problemen beschrijft van de ‘crackgeneratie’; de jongeren die net als hij op het hoogtepunt van de crackepidemie in de jaren tachtig geboren werden. Lamar wil net als Nas – die hij in het interview zijn belangrijkste inspiratiebron noemt op het gebied van verhalende hiphop –  een diepere laag toevoegen aan de karikaturale gangsterverhalen die zijn genre domineren. Wat mist in die verhalen, is volgens Lamar ‘het verhaal over de andere kant; de jongeren die straatimago’s niet ophemelen maar juist hun best doen er van weg te blijven.’

Dat is zeker in Compton niet eenvoudig, vertelt Lamar. ‘Van buitenaf lijkt het een grote kluwen van gangcultuur maar de gangs zitten dicht op elkaar; misschien twee blokken of straathoeken van elkaar verwijderd. Het kan elk moment gewelddadig worden en je moet je er echt doorheen manoeuvreren. Mijn focus op muziek hielp me uit de problemen te blijven.’

Ook Lamar weet de wereld om hem heen in detail op te roepen in zijn raps. Ook hij ziet de scène vaak voor zich terwijl hij een rap schrijft. Lamar: ‘Ik zie hoe ik zal beginnen, de climax en het einde. Daarna hoef ik alleen nog woorden aan het beeld toe te voegen.’ De beelden die hij ziet, zijn in het begin nog niet concreet. ‘Het begint met kleuren, bijvoorbeeld bruinzwart bij een donkere beat en gelig oranje bij een heldere beat. Die kleuren zijn de bron van de scène die ik uitwerk. Daar komt de sfeer vandaan.’

Opvallend is dat zowel Nas als Lamar in een recente verhalende rap verantwoordelijkheid nemen voor de jonge vrouwen in hun gemeenschap. Veteraan Nas voor zijn dochter in single Daughters en Lamar voor zijn jonge zusje in Keisha’s Song (Her Pain).

Nas schreef een nummer aan zijn dochter nadat hij er achterkwam dat ze correspondeerde met een 16-jarige jongen in de gevangenis. Nas is in het nummer een bezorgde vader maar analyseert ook zijn eigen gebreken als ouder en zijn eigen jeugd. ‘Ik wilde niet hypocriet zijn,’ vertelt Nas. ‘Toen ik 16 jaar oud was, had ik ook vrienden in de gevangenis; ik snap waar ze allebei vandaan komen. Tegelijk zie ik nu mijn tienerdochter vanaf een andere kant en wil ik haar beschermen.’

Lamar schetst in het Keisha’s Song (Her Pain) een huiveringwekkend verhaal over een tienermeisje dat zich prostitueert, vol tragische details. Het meisje luistert Tupac’s Brenda’s Got A Baby, over tienerzwangerschap, terwijl ‘een smeerlap naar haar schreeuwt’. Aan het eind maakt Lamar het verhaal persoonlijk en vertelt hij dat hij zijn zusje op haar 11^e naar het nummer liet luisteren, op de dag dat hij het had geschreven.

‘Ik kan haar niet dwingen een bepaalde soort vrouw te zijn,’ legt Lamar uit. ‘Maar ik kan haar laten zien wat de verleidingen zijn van een jonge vrouw die hier opgroeit. Ik kan haar situaties laten herkennen zodat ze dezelfde positieve beslissingen kan nemen die mij hebben gebracht waar ik ben, in plaats van beslissingen die haar de weg van Keisha laten gaan.’

Kendrick Lamar treedt 6 en 7 februari op in De Melkweg en is 6 februari te gast bij De Wereld Draait Door. Nas staat 25 maart in 013, Tilburg.